ਸਮਾਣਾ ਫਤਹਿ 11 ਮੱਘਰ 1709 ਈ:
ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਫਤਹਿ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਣੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਸੀ।
-ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਨ ਮਾਝੇ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਜਿੰਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਭੇਜੇ ਸੀ ਉ ਅਜੇ ਪਹੁੰਚੇ ਨੀ ਸੀ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਸੀ ਮਝੈਲ ਯੋਧੇ ਵੀ ਆ ਜਾਣ ।
ਦੂਸਰਾ ਸਰਹੰਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਣਾ ਹੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਮੀਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜੋ ਫਤਹਿ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਇਲਾਕੇ ਸਿਰ ਚੁਕਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ।
ਤੀਸਰਾ ਸਮਾਣੇ ਤੋਂ ਏਨਾ ਧਨ ਦੌਲਤ ਤੇ ਜੰਗੀ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਜਿੱਤਾਂ ਸੌਖੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਹੋਇਆ।
ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਇਸਲਾਮ ਨਾ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਅਕਸਰ ਸਯਦ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਸੀ ਤੇ ਸਯਦ ਸਾਰੇ ਸਮਾਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਲਾਦ ਸੱਯਦ ਜਲਾਲੁਦੀਨ ਸਮਾਣੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀੜ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਹ ਕੋਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਭਰਾ ਜਲਾਦ ਸ਼ਾਸ਼ਲ ਬੇਗ ਤੇ ਬਾਸ਼ਲ ਬੇਗ ਸਮਾਣੇ ਦੇ ਸੀ ਤੇ ਅਜੇ ਜਿਉਂਦੇ ਸੀ ਸਮਾਣੇ ਤੋਂ 22 ਨਵਾਬੀ ਪਾਲਕੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਸੀ ਭਾਵ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹਿਲਕਾਰ ਤੇ ਅਮੀਰ-ਜਾਦੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਸੀ।
ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰੀ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਣੇ ਦੀ ਮਜਬੂਤੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬੰਦੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਬੜਾ ਮਾਣ ਸੀ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤੇ ਸਿੰਘ ਸਮਾਣੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਕਰਣਗੇ। ਦੂਸਰਾ, ਜੇ ਆਏ ਵੀ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨਾੜੀ ਸਾਥੀ ਮੱਥਾ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁੜ ਜਾਣਗੇ, ਉਹ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਝੱਲ ਸਕਣਗੇ।
ਸਮਾਣੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਏਹ ਭੁਲੇਖਾ ਉਦੋਂ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ 11 ਮੱਘਰ 1709 ਦਿਨ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ੂਕਦਾ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਖਾਲਸੇ ਸਮੇਤ ਸਮਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਮਲਾ ਇੰਨਾ ਤੇਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਘੰਟਿਆਂ ਤਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਚ ਤਲਵਾਰ ਚੱਲੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਡੇਰ ਲੱਗ ਗਏ ਲਹੂ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲਾਦਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੁਟੇਰੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਆ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਮਾਣੇ ਤੇ ਹਮਲਾ ਦੇਖ ਆਸ ਪਾਸ ਤੋਂ ਜੱਟ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆ ਗਏ। ਜਿੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸਮਾਣੇ ਦੇ ਹਾਕਮ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਲਹੂ ਨਚੋੜਦੇ ਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗਿਣ ਗਿਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਦਲੇ ਲਏ। ਹਵੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗਾਂ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਮੌਤ ਹੀ ਮੌਤ ਸੀ। ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਣੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਏਹ ਸਮਾਂ ਦੋਜ਼ਖ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ 10000 ਤੋ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ 3-4 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸਮਾਣੇ ‘ਚ ਲੁਟ ਮੱਚੀ ਰਹੀ ਅਐਸਾ ਉਜਾੜਿਆ ਕੇ ਫਿਰ ਅਜ ਤੱਕ ਸਮਾਣਾ ਉਸ ਤਰਾਂ ਨਹੀ ਵੱਸ ਸਕਿਆ।
ਫਤਹਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਹੁਣ ਸਥਾਨ ਹੈ ਇੱਥੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦਿਵਾਨ ਲਗਵਾਇਆ। ਖੁੱਲਾ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ‘ਚ ਫ਼ਤਿਹ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਵੰਡੇ ਗਏ ਸਮਾਣੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ‘ਚ ਸਭ ਤੋ ਵੱਧ ਬਹਾਦਰੀ ਮਲਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦਿਖਾਈ। ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਣੇ ਦਾ ਫੌਜਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨੌਵੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਯਾਦ ਚ ਇੱਕ ਥੜਾ ਵੀ ਬਣਵਾਇਆ ਤੇ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੂਲਾਇਆ।
ਸਮਾਣੇ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ । ਚਾਹੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਥਲ ਸੋਨੀਪਤ ਆਦਿਕ ਜਿੱਤੇ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਕੋਈ ਖਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀ ਸੀ ਸਮਾਣਾ ਮੁਗਲਾਂ ਤੇ ਸਯਦਾਂ ਦਾ ਤਕੜਾ ਗੜ੍ਹ ਸੀ ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਚੋਂ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਸਮਾਣੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਪੀ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਕੰਬ ਉੱਠਿਅਆ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਦਿਖਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਸਮਾਣੇ ਤੋੰ ਬਾਅਦ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਸਢੋਰਾ ਫਤਹਿ ਕੀਤਾ।
ਸਰੋਤ: ਜੀਵਨ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਲਿਖਤ ਡ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ, (ਡਾ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ) , ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਖਾਲਸਾ, ਭਾਗ -1
ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ
ਉਪ ਸੰਪਾਦਕ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਗੁਰੂ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ
