ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਸਮਰਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀਰ ਤਰਨਜੋਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਨਾਲ ਗਲ ਵੱਢੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਨੌਜਵਾਨ ਮਾਪਿਆ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬੱਚਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹਾਲ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ! ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਨਾਲ਼ ਅਨੇਕਾਂ ਹਾਦਸੇ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਜਿਉੰ ਦੀ ਤਿਉਂ ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕ ਰਹੀ ਹੈ!
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਲੋਹੜੀ, ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਪਤੰਗਬਾਜ਼ੀ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਨੁਕੀਲੀ ਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਡੋਰ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਨਾਇਲਾਨ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਕਚ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਲਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਸੂਤੀ ਡੋਰ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਜਾਂ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਅਕਸਰ ਇਸ ਡੋਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਗਰਦਨ, ਚਿਹਰੇ ਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ’ਤੇ ਡੋਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਇਸਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਜਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਦਸੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਿਲਪੁਣੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ।
ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਦੀ ਵਿਕਰੀ, ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡੋਰ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਪਾਰੀ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਖਪਤਕਾਰ ਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਮਸਲੇ ਦਾ ਹੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਸਮਾਜਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ।
ਸਾਥ ਹੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰੇ, ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਕਰੀ ’ਤੇ ਕੜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਕਠੋਰ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵੇ। ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੂਤੀ ਡੋਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਪਤੰਗਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣਾ ਵੀ ਇਕ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ, ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਲਾਡਲੇ ਗਵਾ ਬੈਠਣਗੇ। ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਸੰਪਾਦਕ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
