ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ :
-ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
ਇਸ ਮਿਸਲ ਦਾ ਬਾਨੀ ਚੌਧਰੀ ਫੂਲ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ। ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਜੀਂਦ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉਤੇ ਇਸ ਮਿਸਲ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਫੂਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਤਿਲੋਕਾ ਨੇ ਨਾਭਾ ਤੇ ਜੀਂਦ ਉਪਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮਾ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਫੂਲਕੀਆ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਜੀਂਦ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਮੋਢੀ ਤਿਲੋਕਾ ਜੀ ਦਾ ਪੋਤਾ ਗਜਪਤ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਨਾਭੇ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਮੋਢੀ ਤਿਲੋਕਾ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪੋਤਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ੧੭੫੫ ਈ. ਵਿਚ ਨਾਭਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹੀ। ੧੯੪੭ ਈ. ਵਿਚ ਪਟਿਆਲਾ ਨੂੰ ਪੈਪਸੂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਤੋੜ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਾਭਾ ਤੇ ਜੀਂਦ ਵੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
