147 views 20 secs 0 comments

ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਬੋਲੇ

ਲੇਖ
February 19, 2025

-ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤੇ ਵਾਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਗੜਗੱਜ ਬੋਲੇ’ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੰਘ ਜੋ ਵਾਕ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੇਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਬੋਲੇ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਥਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ :-

ਉਗਰਾਹੀ – ਭਿੱਖ੍ਯਾ, ਗਜਾ ਕਰਨਾ।

ਉਜਾਗਰ – ਦੀਵਾ, ਚਰਾਗ਼।

ਉਜਾਗਰੀ – ਲਾਲਟੈਣ।

ਅਸਵਾਰਾ –  ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੀੜ। ੨. ਕੂਚ, ਪ੍ਰਸਥਾਨ। ੩. ਮੌਤ ਮਰਨਾ।

ਅਸਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਕਾਸਨਾ – ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਰੁਮਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨਾ।

ਅਸਵਾਰਾ ਕਰਨਾ – ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ, ਕੂਚ ਕਰਨਾ। ੨. ਪ੍ਰਲੋਕ ਗਮਨ।

ਅਕਲ ਦਾਨ – ਸੋਟਾ, ਡੰਡਾ।

ਅਕਾਸਪਰੀ – ਬੱਕਰੀ

ਅਕਾਸੀ ਦੀਵਾ – ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ।

ਅਕਾਸੀ ਫੌਜ – ਸ਼ਹੀਦੀ ਫ਼ੌਜ, ਅਜ਼ਗੋਬੀ ਸੈਨਾ।

ਅਕਾਲ ਬਾਂਗਾ – ‘ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ’ ਦਾ ਜੈਕਾਰਾ।

ਅਕਾਲੀ – ਅਕਾਲ ਦਾ ਉਪਾਸ਼ਕ। ੨. ਨੀਲਾ ਬਾਣਾ ਧਾਰੀ ਸਿੰਘ, ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ

ਅਖੰਡ ਪਾਠ – ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਉਹ ਪਾਠ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੀਕ ਭੋਗ ਨਾ ਪਵੇ, ਤਦ ਤੀਕ ਰੁਮਾਲ ਨਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਪਾਠ, ੧੩ ਪਹਿਰ ਤੋਂ ੧੬ ਪਹਿਰ ਅੰਦਰ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਤੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ – ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਉਹ ਪਾਠ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਪਾਠੀਆ ਇੱਕ ਆਸਨ ਬੈਠ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਠ ਅਥਵਾ ਨੌਂ ਪਹਿਰ ਅੰਦਰ ਸਮਾਪਤ ਕਰੇ।

ਅਤੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀ – ਇਕੱਲਾ ਪਾਠੀਆ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਠ ਇਕੇ ਆਸਨ ਬੈਠ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਕਰੇ।

ਅੰਥੱਕ – ਮਰੀਅਲ ਟੱਟੂ, ਜੋ ਘੋੜਾ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਥੱਕ ਸਵਾਰੀ – ਜੁੱਤੀ, ਜੋੜਾ।

ਅਨਹਤ ਸ਼ਬਦ – ਘੁਰਾੜੇ ਮਾਰਨੇ।

ਅਫਲਾਤੂਨ – ਰਜ਼ਾਈ, ਲੋਫ਼

ਅਫਲਾਤੂਨੀ – ਤੁਲਾਈ।

ਅਰਦਾਸਾ – ਪ੍ਰਾਰਥਣਾ, ਵਿਨਯ

ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧਣਾ – ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਆਰੰਭ ਜਾਂ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਕਰਤਾਰ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੀ।

ਅਰਦਾਸੀਆ – ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿੰਘ।

ਅਰਾਕਣ ਅਰਾਕੀ – ਘੋੜਾ, ਘੋੜੀ। ੨. ਟੈਰ, ਟੈਰਾ।

ਅੜਿੰਗ ਬੜਿੰਗ ਹੋਣਾ – ਲੇਟਣਾ, ਸੌਂ ਜਾਣਾ।

ਆਹੂ ਲਾਹੁਣੇ – ਕਤਲਾਮ ਕਰਨੀ, ਵੱਢ ਟੁੱਕ

ਆਕੜ ਭੰਨ – ਰੋਗ, ਬੀਮਾਰੀ, ਬੁਖਾਰ।

ਆਕੀ ਹੋਣਾ – ਹਵਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਪੈਣਾ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ।

ਆਨੰਦ – ਪੂਰਣ ਤ੍ਰਿਪਤ। ੨. ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ।

ਐਰਾਪਤ – ਝੋਟਾ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਭੀ ਹੈ।

ਅੰਗ-ਸੰਗ – ਸਹਾਇਕ, ਸਾਥੀ। ੨. ਕਰਤਾਰ, ਵਾਹਗੁਰੂ।

ਅੰਗੀਠਾ – ਚਿਤਾ, ਚਿਖਾ।

ਅੰਜਨੀ – ਰਾਤ। ੨. ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ।

ਅੰਨ ਮਤੀਆ – ਸਿੰਘ ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੋਰ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ – ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ, ਤੜਕਾ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤੀ – ਸਲੂਣੀ, ਕੜੀ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤੀਆ – ਜਿਸ ਨੇ ਖੰਡੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਹੈ।