ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਬਾਨੀ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ 12 ਕਿ.ਮੀ. ਦੂਰ ਆਹਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1718 ਈ. ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਬਦਰ ਸਿੰਘ ਜਾਤ ਦਾ ਕਲਾਲ ਸੀ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਹਾਲੇ 5 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਜਦ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ ਕੋਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲੋਂ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਮੰਗ ਲਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਸੂਝ ਬੂਝ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਗੂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। 1739 ਈ. ਵਿਚ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾਦਿਰ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਲੁੱਟ ਕੇ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ। 1747 ਈ. ਵਿਚ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਸੂਰ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। 1761 ਈ. ਨੂੰ ਸਰਹੰਦ ਲੱੁਟਿਆ। 1762 ਈ. ਵਿਚ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ 22 ਫੱਟ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। 1778 ਈ. ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਭੱਟੀ ਤੋਂ ਕਪੂਰਥਲਾ ਖੋਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਏ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ 1783 ਈ. ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਮਰ 65 ਸਾਲ ਸੀ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਚਾਚੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਉਸਦਾ ਉਤਾਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ। ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੀ 1801 ਈ. ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ। ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਖਾਸ ਦੋਸਤ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਸ਼ੋਹਰਤ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜੀਆਂ ਸਨ। 1837 ਈ. ਵਿਚ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੱੁਤਰ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ ਜਿਸਦਾ ਖਾਨਦਾਨ 1948 ਈ. ਤੱਕ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਉਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
13 ਦਸੰਬਰ, 1852 ਈ. ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਸੁਰਗਵਾਸ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਤੇ ਫਿਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। 15 ਅਗਸਤ 1947 ਈ. ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ। ਆਖ਼ਰੀ ਕਪੂਰਥਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 1949 ਈ. ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਕਾਇਮ ਰਹੀ।
