-ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
ਇਸ ਜਥੇ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਨਾਰਲੀ ਦਾ ਸੀ। ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣਿਆ। ੧੭੪੬ ਈ. ਵਿਚ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਰੋੜਾ ਸਿੰਘ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣਿਆ। ੧੭੪੮ ਵਿਚ ਕਰੋੜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਮਿਸਲ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰੋੜਸਿੰਘੀਆ ਮਿਸਲ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਿਸਲ ਕੋਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਹਰਿਆਨਾ, ਸ਼ਾਮ ਚੁਰਾਸੀ, ਬਹਾਦਰਪੁਰ, ਤਲਵਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਸਨ।
ਕਰੋੜਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਇਸ ਮਿਸਲ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਬਣਿਆ ਜਿਸਨੇ ਚਲੌਦੀ ਨਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। (ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।) ਜਨਵਰੀ ੧੭੮੩ ਈ. ਵਿਚ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਹੋਰ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜਮਨਾ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ‘ਤੇ ਖਾਲਸਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਝੁਲਾਇਆ। ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ੭ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਸਨ । ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ੧੮੦੫ ਈ. ਵਿਚ ਹੋਈ। (ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ੧੭੯੫ ਈ. ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋਈ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।) ਇਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਉਪਰ ੧੮੦੫ ਈ. ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਮਿਸਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।
